Επιδημίες

Τίτλος σειράς: Επιδημίες

Υπότιτλος Σειράς:  Οι επιδημίες που επηρέασαν τους Έλληνες 
Αριθμός Επεισοδίων: 6
Διάρκεια επεισοδίου:  40 – 45 λεπτά
Είδος: Σειρά Ιστορικών Ντοκιμαντέρ

1ο Επεισόδιο: Οι επιδημίες στην Αρχαία Ελλάδα και στο Βυζάντιο

Οι επιδημικές ασθένειες αποτελούν ένα φαινόμενο με το οποίο η ανθρωπότητα έμαθε να συνυπάρχει ήδη από την αρχαιότητα. Από το λοιμό των Αθήνων που αναφέρει ο Θουκυδίδης μέχρι τελευταία τον κορονοϊό οι επιδημίες αποτελούσαν και αποτελούν ένα ιδιαίτερα συχνό φαινόμενο στην ιστορία της ανθρωπότητας. Την περίοδο του Μεσαίωνα, γνωστή ως «μαύρος θάνατος» η επιδημία της πανώλης ήταν, ίσως, από τα κορυφαία ιστορικά γεγονότα που συγκλόνισαν τον γνωστό τότε κόσμο. Σε μια τριετία, από το 1347 έως το 1350 ο μαύρος θάνατος που ταξίδεψε από την κεντρική Ασία, μέσω ψύλλων και ποντικών που μεταφέρονταν με τα εμπορικά πλοία, μετέδωσαν τον ιό σε όλους τους μεγάλους εμπορικούς δρόμους και λιμάνια της εποχής, αποδεκατίζοντας το 1/3 του συνολικού πληθυσμού της Ευρώπης. 


2ο επεισόδιο: Οι επιδημίες κατά την Οθωμανική Κατάκτηση και στα νεότερα χρόνια

Οι επιδημικές ασθένειες συνέχισαν να εξαπλώνονται κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής κατάκτησης και να επηρεάζουν, στις περισσότερες περιπτώσεις να αφαιρούν, τις ζωές των κατοίκων. Τα συχνά ξεσπάσματα των επιδημιών ανά περιόδους οδήγησαν σε ενδημικές καταστάσεις καθώς ανά δεκαετία υπήρχαν συχνά δυο έως και τρία επιδημικά κύματα. Ασθένειες όπως η πανούκλα, η χολέρα, ο τύφος και στα νεότερα χρόνια η παγκόσμια επιδημία της ισπανικής γρίπης, υπήρξαν παρούσες και αποδεκάτιζαν τους πληθυσμούς, καθιστώντας τις επιδημίες, μαζί με τους πολέμους, τις κυριότερες αιτίες θνησιμότητας του πληθυσμού.


3ο επεισόδιο: Οι επιδημικές ασθένειες στην Κωνσταντινούπολη, Μικρά Ασία και Πόντο

Για την πανώλη, τη μεγάλη ασθένεια του Μεσαίωνα, τον Μαύρο Θάνατο διαθέτουμε αρκετές πληροφορίες από ιστορικούς και λογίους της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Οι επιδημίες ήταν παρούσες σε όλη τη γεωγραφική έκταση τόσο στην πρωτεύουσα και την ευρύτερη Μικρά Ασία, όσο και ανατολικότερα. Όπως μας πληροφορεί ο χρονικογράφος της Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας Μιχαήλ Πανάρετος στο χρονικό του η ασθένεια που ξέσπασε στην Τραπεζούντα από τον Σεπτέμβριο του 1347, διήρκεσε για επτά μήνες και προκάλεσε σοβαρές καταστροφές και οξύ δημογραφικό πρόβλημα. Η Αυτοκρατορία όμως δεν απαλλάχτηκε από την επιδημία ούτε στα επόμενα χρόνια, καθώς μόλις είκοσι χρόνια αργότερα επανέκαμψε.


4ο επεισόδιο: Τρόποι μετάδοσης και τρόποι πρόληψης από την αρχαιότητα έως σήμερα

Αν παρατηρήσουμε την πορεία των επιδημιών θα δούμε ότι τις περισσότερες φορές ακολουθεί τις κύριες εμπορικές διαδρομές και τα κεντρικά λιμάνια. Επιπλέον, η ελλιπής τήρηση των κανόνων προσωπικής υγιεινής μεγέθυναν το πρόβλημα. 

Βασικό μέτρο προστασίας από τις επιδημίες παραμένει η καραντίνα και το λοιμοκαθαρτήριο.  Όμως η απουσία  οργανωμένης δημόσιας παροχής υγείας, τα ελλιπή μέτρα πρόληψης των επιδημιών και η έλλειψη επιστημόνων ιατρών που θα μπορούσαν να περιορίσουν την εξάπλωση και την μεγάλη θραύση των επιδημιών δικαιολογεί τις εκατόμβες των θυμάτων.

Η Ελονοσία, την οποία ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας χαρακτήρισε ως πανδημία. Επιστημονικές μελέτες στην ελονοσία έκαναν την πρώτη τους σημαντική πρόοδο το 1880, όταν ο Σαρλ Λουί Αλφόνς Λαβεράν –ένας Γάλλος στρατιωτικός γιατρός που εργαζόταν στο στρατιωτικό νοσοκομείο της Κωνσταντίνης στην Αλγερία- παρατήρησε παράσιτα μέσα στα ερυθροκύτταρα μολυσμένων ανθρώπων για πρώτη φορά.

Στα νεότερα χρόνια η Ισπανική γρίπη ήταν πανδημία γρίπης η οποία εκδηλώθηκε το 1918 και είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο από 17 έως 50 εκατομμυρίων ανθρώπων.


5ο επεισόδιο: Η επίδραση των επιδημιών στην οικονομία και την κοινωνία

Οι συνέπειες των επιδημικών κυμάτων που σάρωναν κατά διαστήματα το χώρο της Ευρώπης και της Ασίας και πιο συστηματικά από τον 14ο ως και τις αρχές του 20ου αιώνα ήταν σημαντικότατες και επηρέασαν βαθιά τις κοινωνικές και οικονομικές δομές των κοινωνιών τις οποίες έπληξαν.

Η προσωρινή παύση της επιδημίας μπορεί να οφειλόταν σε εξωγενείς παράγοντες, όπως για παράδειγμα στο ξέσπασμα πυρκαγιάς ή σε άλλους εξωγενείς παράγοντες. 


6ο επεισόδιο: Η επίδραση των επιδημιών στη Λαογραφία

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η μελέτη της επίδρασης που άσκησαν οι επιδημικές ασθένειες στο συλλογικό φαντασιακό των κατοίκων και στη λαογραφία του μιλλέτ των Ελλήνων. Οι απλοϊκοί κάτοικοι κυρίως των χωριών πίστευαν πως η πανώλη, που στον Πόντο της είχαν δώσει το όνομα «γουρζουλάς» είχε μορφή τέρατος με ανθρωπόμορφα χαρακτηριστικά.

Για τη σωτηρία τους από τις επιδημικές ασθένειες εναπόθεταν τις ελπίδες τους στους Αγίους πιστεύοντας στην ιαματική τους δράση. Το γεγονός αυτό παρατηρείται σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις επιδημιών από το μεσαίωνα μέχρι και τον 20ο αιώνα.

Στο Βυζάντιο οι κάτοικοι πίστευαν πολύ στην προστασία της Παναγίας καθώς και στην θαυματουργική και σωτήρια επέμβαση του Αγίου Γεωργίου και του Αγίου Χαραλάμπους.